Listaháskóli Íslands minnist Hjálmars Helga Ragnarssonar

Listaháskóli Íslands minnist Hjálmars Helga Ragnarssonar, fyrrum rektors, tónskálds, kennara og leiðtoga, sem lést aðfaranótt 13. mars 2026. Hjálmar var meðal ástsælustu og áhrifamestu tónskálda þjóðarinnar og hafði djúpstæð áhrif á íslenskt tónlistar- og menningarlíf áratugum saman. 

Uppvaxtarár og menntavegur 

Hjálmar fæddist á Ísafirði 23. september 1952 og ólst þar upp í tónlistarríku umhverfi. Hann hóf píanónám sex ára gamall hjá föður sínum og hélt síðar til Reykjavíkur þar sem hann lauk námi við Tónlistarskólann í Reykjavík samhliða stúdentsprófi frá MR. Eftir útskrift hélt hann til Bandaríkjanna, lauk BA-prófi frá Brandeis-háskóla árið 1974 og stundaði rannsóknir í raf- og tölvutónlist við Háskólann í Utrecht 1976–1977. Árið 1980 lauk hann MFA-prófi í tónsmíðum og tónfræði frá Cornell-háskóla. 

Tónskáld og fræðimaður 

Á farsælum tónlistarferli sínum skapaði Hjálmar fjölbreytt og áhrifamikil tónverk: kórverk, raftónlist, kammerverk, hljómsveitarverk, óperur og tónlist fyrir leikhús og kvikmyndir. Verk hans hafa mótað íslenska tónlistarsenu en meðal þeirra má nefna Kvöldvísur um sumarmál, Messu, og ýmis hljómsveitarverk sem teljast til lykilverka íslenskrar samtímatónlistar. Sem kennari starfaði Hjálmar víða, meðal annars við Tónlistarskólann á Ísafirði, Tónlistarskólann í Reykjavík og Tónmenntaskóla Reykjavíkur. Hann miðlaði jafnan af hlýju, fagmennsku og ómældri ástríðu fyrir tónlistinni. 

Fyrsti rektor Listaháskóla Íslands 

Við stofnun Listaháskóla Íslands árið 1998 var Hjálmar ráðinn fyrsti rektor skólans. Hann gegndi því embætti í fimmtán ár, til ársloka 2013. Undir hans stjórn var lagður grunnur að starfsemi skólans og skapaður metnaðarfullur farvegur fyrir listnámi á háskólastigi. Hjálmar trúði á mikilvægi listarinnar sem burðarstoðar samfélags og lagði kapp á að efla tengingu skólans við íslenska menningarheima og alþjóðleg samstarfssvið. Árið 2016 var hann gerður að fyrsta heiðursdoktor Listaháskóla Íslands – viðurkenningu sem endurspeglar djúpstætt og varanlegt framlag hans til skólans. 

Leiðtogahlutverk í listalífi þjóðarinnar 

Hjálmar var ekki aðeins tónskáld og fræðimaður heldur einnig áhrifamikill talsmaður listamanna og gegndi mörgum lykilhlutverkum á starfsævinni, m.a. sem formaður Tónskáldafélags Íslands 1988-1992, forseti Bandalags íslenskra listamanna 1991-1998, sat í stjórn STEFs, í stjórn Íslenskrar tónverkamiðstöðvar 1983-1988, í stjórn listamannalauna 2001-2003 og Menningarsjóðs SPRON 1996-2006. Með störfum sínum þar stuðlaði hann að bættum starfsskilyrðum listafólks og skýrari stöðu lista í samfélaginu. 

Fjölmargar viðurkenningar hlutu honum virðingu og álit, meðal annars riddarakross hinnar íslensku fálkaorðu, Grímuverðlaun fyrir leikhústónlist og heiðursviðurkenningu STEFs. 

Arfleifð og minning 

Listaháskólinn blés til hátíðar í tilefni sjötugsafmælis Hjálmars árið 2022 þar sem Þorbjörg Daphne Hall, dósent í tónlistarfræðum, ræddi við hann um verk hans og listrænan feril. Herdís Anna Jónasdóttir og Áshildur Haraldsdóttir léku brot úr Noktúrnu fyrir fjölrása rafhljóð, sópran-rödd og altflautu (1977 / 2022) og Sif Tulinius lék brot úr Partítu fyrir sólófiðlu (2020) eftir Hjálmar og sögðu frá upplifunum sínum af verkunum. Hjá Listaháskólanum verður minning Hjálmars varðveitt í þeirri faglegu, metnaðarfullu og skapandi menningu sem hann lagði grunn að á fyrstu árum skólans. Leiðtogastarf hans og sjónarhorn á mikilvægi lista í samfélaginu hafa varanleg áhrif á íslenskt mennta- og menningarlíf.

Listaháskólinn vottar fjölskyldu Hjálmars samúð fyrir hönd núverandi og fyrrverandi starfsfólks og nemenda.