Listrannsóknir: Hin skynræna þekking // Artistic Research: The Tacit Knowledge
Rannsakendur beina sjónum sínum í síauknum mæli að listamönnum og hvernig þeir nálgast viðfangsefni sín. Það innsæi og sú skapandi hugsun sem listsköpun krefst hefur reynst árangursrík viðbót við staðlaðar aðferðir raunvísinda. Listamenn eru forvitnir einstaklingar sem beita gagnrýnni og þverfaglegri hugsun við lausnir á flóknum vandamálum. Oft hefur sú færni þróast frá unga aldri. Listrannsóknir hafa því gildi langt umfram hina augljósu fagurfræðilegu þætti.
Þrátt fyrir þetta virðist skorta á skilning og samtal við rannsóknarumhverfið. Tilgangurinn með Hugarflugi 2024 er að komast að því hvað liggur þar að baki. Vantar sameiginlegt tungumál? Eru rannsóknaraðferðir listamanna of frábrugðnar hinum hefðbundnu leiðum til að hægt sé að taka þær alvarlega? Mætti miðla útkomu listrannsókna á annan hátt en gert er, eða er gæðum á stundum hreinlega ábótavant?
Við opnum umræðuna með það að markmiði að svara ofangreindum spurningum. Listaháskóli Íslands kallaði í vor eftir tillögum af hvers kyns tagi, kynningum á rannsóknum sem eru í gangi eða hafa verið framkvæmdar af starfsfólki okkar, nemendum og/eða samstarfsaðilum. Með það að markmiði að framkalla “skjáskot” af rannsóknarmenningu okkar sem hægt er að ræða okkar á milli en ekki síður við fulltrúa hins breiða rannsókarumhverfis dagsins í dag. Hið glögga gests auga er enda verðmætt innlegg inn í þróun rannsókna innan Listaháskóla Íslands til framtíðar.
The creative insight of artists is increasingly attracting the attention of the wider research arena. Artists’ divergent thinking (i.e. imaginative, open ended) has been shown to add a new, beneficial dimension to problem solving which hitherto has mostly been in the hands of convergent thinkers (i.e. logical, analytic). But the artist’s mind is also an investigative mind. It is a modern, cross-disciplinary mindset, geared towards working on highly complex tasks through skills which have often been developed from a very young age. Needless to say, there is thus great value in artistic research, beyond the simple aesthetic value of art works which is more generally and easily recognised.
Still, there seems to be a lack of understanding between these different research communities. The overarching question Hugarflug 2024 seeks to answer is: why? Is it a lack of common terminology? Are the methods of investigation used by artists too different from the more traditional ways of performing research to be taken seriously? Are artists´ means of dissemination not clear enough, or is it even a simple question of quality?
In order to answer the above questions, we want to open the field to a wider discussion. The Iceland University of the Arts called for research proposals of any kind being performed or having been performed by our staff, students and collaborators. The aim was to provide a snapshot of our research output and to sit down and talk, not only between ourselves but not least with representatives of the wider research community who will be invited to the discussion, providing a valuable „guest´s eye“. It is thus a truly open call.
Keynote: Stuart Walker
Friðsæl kyrrð: skapandi breyting með skynrænni þekkingu
Í þessu erindi velti ég fyrir mér þeim hugsunarhætti og mannlegu gildum sem eru ráðandi í nútímanum. Hvort um sig hefur leitt til fordæmalauss félagslegs ójöfnuðar og valdið náttúrunni ómældum skaða. Annarskonar aðferðir og gildi eru ekki aðeins möguleg heldur samrýmast þau einnig betur samvinnuaðferðum, líflegu samfélagi og virðingu og umhyggju fyrir náttúrunni. Hins vegar getum við ekki einfaldlega valið ný gildi. Þörf er á skynrænu, starfsmiðuðu námi sem miðast við traust og virðingu við ákveðnar meginreglur, sem og dygga, einlæga skuldbindingu. Þessi tegund náms er einnig undirstaða skapandi lista.
Lykilhugtök: Hugvit, gildi, skynræn, nútími, samhengi, náttúra
Stuart Walker er deildarstjóri sjálfbærrar hönnunar við Manchester Metropolitan-háskóla. Hann er einnig prófessor emerítus við Lancaster- og Calgary-háskóla og gestaprófessor í sjálfbærri hönnun við Kingston-háskóla í London. Rannsóknir hans í sjálfbærri hönnun hafa verið gefnar út og sýndar á alþjóðavettvangi og meðal bóka hans eru Sustainable by Design; Design Realities og Design & Spirituality. Nýjasta bók hans, Design for Resilience, er gefin út af The MIT Press.
A Quiet Stillness: Creative change through tacit ways of knowing
In this talk, I consider the modes of thinking and human values that have dominated the modern era. These have resulted in unprecedented levels of social inequity while simultaneously wreaking havoc on the natural world. Alternative modes and alternative values are not just possible but are also more compatible with cooperative ways of being, the flourishing of community, and respect and care for Nature. However, we cannot simply choose a new set of values. Instead, tacit, practice-based learning is needed, and this depends on trust in and submission to certain principles, as well as habitual, dedicated commitment. This type of learning is also fundamental to the creative arts. Keywords: creativity, values, tacit, modernity, context, nature Stuart Walker is Chair of Design for Sustainability at the School of Design, Manchester Metropolitan University. He is also Emeritus Professor at Lancaster and Calgary Universities and Visiting Professor of Sustainable Design at Kingston University, London. His research in design for sustainability has been published and exhibited internationally, and his many books include Sustainable by Design; Design Realities and Design & Spirituality. His latest book, Design for Resilience, is published by The MIT Press.
Jóhannes Dagsson // Erum við að talast við?
Í þessum fyrirlestri skoða ég hugmyndir um framsetningu og listhluti sem fyrirbæri sem eigi uppruna sinn í þekkingarfræðilegu samhengi list rannsókna og beini sjónum sérstaklega að þekkingarframleiðslu sem hluta af afrakstri listrannsókna.
Hildur Bjarnadóttir // NARP tilraunin 2003 – 2024
Listrannsóknir í Noregi – stutta útgáfan
Í erindinu fer ég yfir sögu, þróun og sérstöðu Norska Rannsóknar Prógramsins sem hefur verið starfrækt síðan 2003 en mun í ár vera lagt niður í þeirri mynd sem það hefur starfað. NARP miðaði að því að þróa og móta listrannsóknarumhverfi/samfélag þar sem áherslan væri á listrænt verkefni en ekki á skrif, þ.e. doktors ritgerð.
Margrét Elísabet Ólafsdóttir // Tilraun eða rannsókn: Ný listgrein verður til
Í þessum fyrirlestri er ætlunin að líta til baka til upphafsára vídeólistarinnar og sérstaklega ferils Steinu og Woody Vasulka sem hófu að gera tilraunir með vídeó í kringum 1970.
Katrín Ólína Pétursdóttir // Primitiva: A dance with the line of beauty
Í þessu erindi er rakin þróun Primitiva, safn skarts og verndargripa sem sameinar aðferðir hönnuðar, sjálfvirka ferla og nákvæmni véla. Katrín Ólína mun segja frá margra ára tilraunavinnu með teikningu og frásögn í tvívíða miðla sem síðar þróuðust í Primitiva gripina.
Fraser Muggeridge
„Handverksáhættan“ er hugmynd sem David Pye mótaði árið 1968. Hugmyndin felst í að nota hvers konar tækni eða kerfi „þar sem gæði útkomunnar eru ekki fyrirfram ákveðin, heldur háð dómgreind, lagni og þeirri alúð sem skaparinn sýnir þegar hann vinnur verk sitt“. Þetta er öfugt við þá vissu sem er að finna í fjöldaframleiðslu, þar sem gæði vörunnar eru alltaf fyrirfram ákveðin áður en eitthvað er búið til.
Emily Lethbridge, Sarah Woods, Bergdís Júlía Jóhannsdóttir og Gosia Trajkowska
Rannsóknarverkefnið Kvennaspor var styrkt af Rannís til þriggja ára, 2023 til 2026. Eitt af lykilmarkmiðum verkefnisins er að hvetja til skapandi vinnubragða í hefðbundinni fræðilegri nálgun, og að þróa skapandi viðbrögð við frásagnarhefðum og stöðum á traustum fræðilegum grunni, þar sem fræðileg sérþekking og starfendarannsókn fléttast saman.
Becky Forsythe, Gunndís Ýr Finnbogadóttir og Þorgerður Ólafsdóttir
Í erindinu verður fjallað um rannsóknar- og myndlistarverkefnið Óstöðugt land / Unstable Ground eftir Gunndísi Ýr Finnbogadóttur og Þorgerði Ólafsdóttir, sem byggir á viðtölum við einstaklinga sem ferðuðust til Surtseyjar á árunum 1966 – 2022, með fjölbreytt markmið og ólíkan tilgang.
Erla Rún Guðmundsdóttir // Virði og miðlun lista(fólks)
Rannsóknasetur skapandi greina (RSG) var stofnað árið 2023 með það að markmiði að efla rannsóknir á atvinnulífi menningar og skapandi greina.
Skynheimur í mótun – áhrif tækniþróunar á skilningarvit mannsins og listmiðlun
1. Huldufugl // Sýndarveruleiki: Sviðslistir og kvikmyndagerð
2. Steingerður Lóa Gunnarsdóttir // Leikir sem list og lærdómur – skilningur á leikjum sem þverfaglegum verkum og tólum.
3. Joost Rekveld // Lightning Empiricism; Thinking Through Devices
Forsíðumynd: Joost Rekveld in his studio. Image Ivo van der Bent
Carl Boutard // Examples of joined analog and digital processes in sculptural production
Vilte Adomaviciue // HEMPFORMA
Anna Holmquist // The Production Novella – About Folkform´s Work With Masonite and other Materials
Kristín Valsdóttir, Guðbjörg R. Jóhannesdóttir og Gunndís Ýr Finnbogadóttir // Skynræn þekking listkennara
Í listkennsludeild er lagt upp úr að efla sjálfsþekkingu nemenda og skilning á skynrænni þekkingu.
Í erindinu munum við fjalla um skynræna þekkingu í námi listkennara út frá völdum dæmum úr starfinu og þátttöku deildarinnar í rannsóknarverkefninu Frelsi til merkingarsköpunar: Líkamlegar reynslubundar rannsóknir. Þá verður sjónum beinta að aðferðum Focusing, Thinking at the Edge og Micro-phenomenology og hvernig þær nýtast í námi og rannsóknarstarfi.
Agnes Ársælsdóttir // Kveikjur í verkum Borghildar Óskarsdóttur
Í málstofunni er fjallað um kveikjur sem sprottið hafa út frá rannsóknarverkefni um myndlistarkonuna Borghildi Óskarsdóttur (f. 1942) sem lauk í mars 2024 með útgáfu bókar og uppsetningu sýningar á Kjarvalsstöðum. Greint verður frá rannsóknavinnunni með áherslu á efnislegar og þverfaglegar listrannsóknir Borghildar.
Dance Africa, Ísland-Gínea verkefni
Þau Mamady Sano, Rokia Sano, Alpha Camara, Younoussa Camara og Ousmane Sylla eru afrískir dansarar og trommarar frá Ballet Merveilles de Guinée í Gíneu vestur Afríku. Þau verða með orkumikla afríska dans- og trommusýningu ásamt því að svara spurningum um menningu Gíneu.
Katrín Gunnarsdóttir // ARRANGEMENT
ARRANGEMENT er viðburður á mörkum innsetningar eða vinnustofu sem hluti af listrænni rannsókn Þanið Þel (2024-2027), en verkefnið kannar hvernig sjónræn skynjun, hljóð og hreyfingar geta framkallað hugleiðsluástand, leikið við skilningarvitin og skapað tilfinningu fyrir nánd í samhengi við lifandi flutning.
Njörður Sigurjónsson // Fagurfræði tímans og fyrirkomulag vinnunnar
Í erindinu er fjallað um hugmyndir Guðmundar Finnbogason heimspekings og sálfræðings um fegurð og tíma. Guðmundur var fjölfræðingur, pragmatisti og undir áhrifum úr ólíkum áttum en hann skrifaði meðal annars fyrstu íslensku bókina um fagurfræði, Frá sjónarheimi, árið 1918.
Þorgerður Ólafsdóttir // Brot úr framtíð
Brot úr framtíð byggir á myndlistarverkefni og listrannsókn þar sem Þorgerður Ólafsdóttir beini ljósi að fyrirbærum tengdum mannöld og hugmyndum um menningar- og náttúruarf.
Katrín Ólína Pétursdóttir og Sigríður Þorgeirsdóttir // Minisophy – Smáspeki
Verkleg vinnustofa í textagerð þar sem aðferðum líkamlegrar gagnrýninnar, skapandi hugsunar verður beitt ásamt því að nýta textavinnsluforrit gervigreindar. Þátttakendur kjarna hugsun, vinna úr hugmynd og tjá hana í smáspekilegu textum með hjálp verkfæra gervigreindar.
Meistaranemendur við Listaháskóla Íslands í sviðslistum // From the page to the space
Hér verður samsýning hjá meistaranemendum við Listaháskóla Íslands þar sem þau hafa unnið með grafískum hönnuði til að setja fram listrannsókn sína frá skrifuðum texta inní tiltekið performatíft rými þar sem ahorfendur fá aðgengi að.
Í ár býður Hugarflug upp á bæði málstofur og vinnustofur. Málstofunum er skipt í tvennt; annars vegar í málstofur með einu 60 mínútna erindi, ásamt 30 mínútna panel umræðum og hins vegar sameiginlegar málstofur með þremur 20 mínútna sjálfstæðum erindum og u.þ.b. 30 mínútna sameiginlegum panel. Utanaðkomandi gestum hefur verið boðið að fylgjast með erindum á málstofunum og til að taka þátt í panelumræðum – með það að markmiði að draga fram gestsaugað í samtalinu.
Gestir Hugarflugs eiga það sammerkt að stunda rannsóknir á sínu sviði. Þeir hafa verið valdir út frá fjölbreyttum bakgrunni lista og vísinda, og verða nú með okkur til að fjalla um listrannsóknir og hina skynrænu þekkingu.
Vinnustofurnar eru fjölbreyttar, og þær brjóta upp annars formfast fyrirkomulag fyrirlestra.
Um Hugarflug
Hugarflug, árleg rannsóknarráðstefna Listaháskóla Íslands, er vettvangur fyrir opna, faglega og gagnrýna umræðu um listir, hönnun og arkitektúr.
Hugarflugsnefnd 2024
Ása Helga Hjörleifsdóttir, dósent í kvikmyndalistadeild
Carl Boutard, dósent í myndlistardeild
Ingimar Ólafsson Waage, deildarforseti listkennsludeildar
Katrín Ólína Pétursdóttir, deildarforseti hönnunardeildar
Pétur Jónasson, deildarforseti tónlistardeildar
Sahar Ghaderi, dósent í arkitektúrdeild
Sigmundur Páll Freysteinsson, verkefnastjóri rannsókna
Elín Þórhallsdóttir, gæða- og skjalastjóri
