{"id":35333,"date":"2026-05-29T11:56:35","date_gmt":"2026-05-29T11:56:35","guid":{"rendered":"https:\/\/www.lhi.is\/?post_type=threads&#038;p=35333"},"modified":"2026-05-29T11:56:36","modified_gmt":"2026-05-29T11:56:36","slug":"oraedar-settings-beyond-the-attund","status":"publish","type":"threads","link":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/thraedir\/thraedir-tolublad-11\/oraedar-stillingar-handan-attundar\/","title":{"rendered":"Irrational settings beyond the octave"},"content":{"rendered":"\n<section style=\"--overlay-opacity: 30%; --overlay-bg: #000000;\" class=\"hero-section h1-lg  \" >\n\t<div class=\"container animation-child-elements\">\n\t\t\t\t\t<h1>Phi-sp\u00edrall, upplausnir og \u00f3j\u00f6fn t\u00f3nbil \u00ed Fellingum t\u00edmans <\/h1>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t<figure class=\"bg-visual\">\n\t\t\t\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/threads.jpeg\" class=\"lazyload\" loading=\"lazy\" alt=\"\">\n\t\t\t\t\n\t\t\t<\/figure>\n\t<\/section>\n\n\n\n<div class=\"text-section txt-columns txt-content \"  >\n\t<div class=\"container\">\n\t\t<div class=\"row animation-child-elements animation-bottom\">\n\t\t\t<div class=\"col-md-12\">\n\t\t\t\t<p><strong>\u00d3r\u00e6\u00f0ar stillingar handan \u00e1ttundar: Phi-sp\u00edrall, upplausnir og \u00f3j\u00f6fn t\u00f3nbil \u00ed <em>Fellingum t\u00edmans<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Einar Torfi Einarsson<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00cd \u00feessari grein er fjalla\u00f0 um \u00fe\u00e6r stillingar sem nota\u00f0ar eru \u00ed verkinu <em>Fellingar t\u00edmans<\/em>. Verki\u00f0 er unni\u00f0 af undirritu\u00f0um \u00ed samvinnu vi\u00f0 t\u00f3nlistarh\u00f3pinn \u00deelgap og byggir m.a. \u00e1 t\u00edma\u00feenslu, lagskiptingu, bl\u00f6ndun raf- og ak\u00fast\u00edskra hlj\u00f3\u00f0a og vinnslu \u00e1 hlj\u00f3\u00f0- og kli\u00f0lit. Undir \u00feessum \u00f3l\u00edku l\u00f6gum liggur hins vegar \u00e1kve\u00f0in t\u00f3nfr\u00e6\u00f0ileg hugsun: leit a\u00f0 t\u00f3nr\u00fdmi sem er ekki loka\u00f0 \u00ed reglulegri \u00e1ttundarskiptingu heldur opnast sem breytileg, \u00f3samhverf dreifing. \u00cd sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 ganga \u00fat fr\u00e1 jafnstillingu og reglubundnum endurtekningum er unni\u00f0 me\u00f0 \u00f3r\u00e6\u00f0 hlutf\u00f6ll, \u00f3j\u00f6fn t\u00f3nbil og \u00fea\u00f0 sem kalla m\u00e6tti phi-m\u00f3ta\u00f0an (\u03c6) sp\u00edral \u00ed t\u00ed\u00f0nir\u00fdmi. \u00deessi grein fjallar um \u00feessa hli\u00f0 verksins.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00deetta setur verki\u00f0 \u00ed samtal vi\u00f0 lengri s\u00f6gu stillinga. Fr\u00e1 P\u00fd\u00feag\u00f3rasi til jafnstillingar hefur saga t\u00f3nfr\u00e6\u00f0innar a\u00f0 t\u00f6luver\u00f0u leyti sn\u00faist um hvernig skipta megi t\u00ed\u00f0nisvi\u00f0i \u00e1 noth\u00e6fan, sannf\u00e6randi og menningarlega sj\u00e1lfb\u00e6ran h\u00e1tt. \u00cd <em>Fellingum t\u00edmans<\/em> eru stillingar hins vegar ekki hugsa\u00f0ar sem t\u00e6knilegt vandam\u00e1l, heldur formger\u00f0arlegt og heimspekilegt vi\u00f0fangsefni: hvernig m\u00e1 m\u00f3ta t\u00f3nr\u00fdmi sem endurspeglar heim sem er ekki loka\u00f0ur, ekki fullkomlega fanganlegur, heldur s\u00edfellt \u00ed fellingum og vindingum.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Af hverju stillingar?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Allar stillingar byggja \u00ed raun \u00e1 vali. \u00de\u00e6r segja ekki a\u00f0eins til um hvar t\u00f3nar lenda, heldur um hva\u00f0a tengsl eru talin gild milli \u00feeirra. \u00cd p\u00fd\u00feag\u00f3r\u00edskri hugsun var t\u00f3nbilum skipa\u00f0 eftir einf\u00f6ldum heilt\u00f6luhlutf\u00f6llum, einkum 2:1 fyrir \u00e1ttund og 3:2 fyrir fimmund o.s.frv. \u00deessi n\u00e1lgun byggist \u00e1 sterkri tengingu milli talna, hlj\u00f3ms og kosm\u00edskrar reglu v\u00edbrandi strengja. T\u00f3nr\u00fdmi\u00f0 er lesi\u00f0 sem r\u00f6\u00f0 einfaldra og st\u00f6\u00f0ugra st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegra sambanda.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">R\u00e9ttstilling (e. just intonation) heldur \u00feessari hugsun \u00e1fram, en leitast vi\u00f0 a\u00f0 skipuleggja fleiri t\u00f3nbil me\u00f0 hreinum hlutf\u00f6llum, svo sem 5:4 fyrir \u00fer\u00edhlj\u00f3m. \u00dear ver\u00f0a samhlj\u00f3mar sk\u00fdrir og \u201chreinir\u201d, en vandinn er s\u00e1 a\u00f0 sl\u00edkt kerfi er illf\u00e6ranlegt milli t\u00f3ntegunda; \u00fea\u00f0 sem hlj\u00f3mar vel \u00e1 einum sta\u00f0 brotnar au\u00f0veldlega annars sta\u00f0ar. Me\u00f0alt\u00f3nsstillingar (e. meantone) voru tilraun til a\u00f0 milda \u00feetta vandam\u00e1l me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 dreifa fr\u00e1vikum, einkum \u00ed fimmundum, \u00feannig a\u00f0 \u00e1kve\u00f0in svi\u00f0 t\u00f3ntegunda yr\u00f0u noth\u00e6fari. Jafnstillingin (e. equal temperament) markar s\u00ed\u00f0an afgerandi breytingu: h\u00fan l\u00e6tur af \u00feeirri kr\u00f6fu a\u00f0 lykilt\u00f3nbil s\u00e9u fullkomlega hrein og velur \u00ed sta\u00f0inn jafna skiptingu \u00e1ttundarinnar \u00ed t\u00f3lf jafnst\u00f3r skref. \u00c1vinningurinn er gr\u00ed\u00f0arlegur sveigjanleiki, en kostna\u00f0urinn er s\u00e1 a\u00f0 \u00f6ll bil ver\u00f0a \u00ed \u00e1kve\u00f0num skilningi m\u00e1lami\u00f0lanir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00deessi \u00fer\u00f3un s\u00fdnir a\u00f0 stillingar eru aldrei hlutlausar. <a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a> \u00de\u00e6r eru alltaf ni\u00f0ursta\u00f0a forgangsr\u00f6\u00f0unar: \u00e1 a\u00f0 h\u00e1marka hreinleika, flutningsh\u00e6fni, hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegan einfaldleika e\u00f0a menningarlega notkun? \u00cd <em>Fellingum t\u00edmans<\/em> vaknar \u00f6nnur spurning: hva\u00f0 gerist ef forgangsr\u00f6\u00f0in f\u00e6rist fr\u00e1 st\u00f6\u00f0ugleika yfir \u00ed mismun? Hva\u00f0 gerist ef t\u00f3nr\u00fdmi\u00f0 \u00e1 ekki a\u00f0 jafna \u00fat \u00f3reglu, heldur gera hana a\u00f0 virkri formger\u00f0?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Af hverju 12 t\u00f3nar?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">T\u00f3lfskipting \u00e1ttundarinnar er ekki n\u00e1tt\u00farul\u00f6gm\u00e1l heldur s\u00f6guleg ni\u00f0ursta\u00f0a. H\u00fan var\u00f0 r\u00e1\u00f0andi vegna \u00feess a\u00f0 h\u00fan leysti \u00e1kve\u00f0in hagn\u00fdt og fagurfr\u00e6\u00f0ileg vandam\u00e1l \u00ed vestr\u00e6nni t\u00f3nlist. H\u00fan var\u00f0 a\u00f0 sameiginlegum m\u00e6likvar\u00f0a sem ger\u00f0i t\u00f3nflutning m\u00f6gulegan, opna\u00f0i skrif fyrir hlj\u00f3mbor\u00f0, hreyfinga milli t\u00f3ntegunda og ger\u00f0i t\u00f3nsk\u00e1ldum kleift a\u00f0 byggja st\u00f3r t\u00f3nverk \u00e1 st\u00f6\u00f0ugu undirlagi. En eins og m\u00f6rg kerfi sem n\u00e1 mikilli \u00fatbrei\u00f0slu, \u00fe\u00e1 ver\u00f0ur h\u00fan me\u00f0 t\u00edmanum ekki a\u00f0eins a\u00f0 verkf\u00e6ri heldur a\u00f0 sj\u00e1lfgefnum sj\u00f3ndeildarhring (stundum gagnr\u00fdnislausum).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00dear liggur \u00e1st\u00e6\u00f0an fyrir \u00fev\u00ed a\u00f0 tilraunir me\u00f0 a\u00f0rar stillingar skipta m\u00e1li. \u00de\u00e6r gera ekki a\u00f0eins r\u00e1\u00f0 fyrir fleiri e\u00f0a f\u00e6rri t\u00f3num, heldur afhj\u00fapa sj\u00e1lfa forsenduna a\u00f0 t\u00f3nr\u00fdmi \u00feurfi a\u00f0 vera jafnt og loka\u00f0. \u00deegar t\u00f3nsk\u00e1ld og fr\u00e6\u00f0imenn kanna kerfi handan \u00e1ttundar (e. non-octave), \u00f3r\u00e6\u00f0ar stillingar (e. irrational tunings) e\u00f0a svok\u00f6llu\u00f0 EDN-kerfi<a href=\"#_ftn2\" name=\"_ftnref2\">[2]<\/a>, \u00fear sem annar \u201eendurtekningarkvar\u00f0i\u201c er valinn \u00ed sta\u00f0 2:1, er veri\u00f0 a\u00f0 opna t\u00f3nfr\u00e6\u00f0ina aftur sem ranns\u00f3knarsvi\u00f0 fremur en a\u00f0 sam\u00feykkja hana sem loka\u00f0an sta\u00f0al.<a href=\"#_ftn3\" name=\"_ftnref3\">[3]<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Af hverju \u00e1ttundir?<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00c1ttundin hefur au\u00f0vita\u00f0 gr\u00ed\u00f0arlega s\u00e9rst\u00f6\u00f0u vegna \u00feess a\u00f0 h\u00fan er b\u00e6\u00f0i skynr\u00e6n og formger\u00f0arleg. T\u00f3nar sem eru a\u00f0skildir me\u00f0 hlutfallinu 2:1 eru ekki eins, en \u00feeir skynjast samt sem skyldir me\u00f0 svo afgerandi h\u00e6tti a\u00f0 \u00feeir mynda einingu. \u00deetta hefur gert \u00e1ttundina a\u00f0 meginramma t\u00f3nr\u00fdmisins. H\u00fan lokar kerfinu. H\u00fan segir: h\u00e9r endurtekur sig sami flokkur, \u00e1 n\u00fdju h\u00e6\u00f0arstigi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">En hva\u00f0 gerist ef ma\u00f0ur hverfur fr\u00e1 \u00feessari hringr\u00e1s? Hva\u00f0 gerist ef t\u00f3nr\u00fdmi\u00f0 lokast ekki \u00e1 1200 centum<a href=\"#_ftn4\" name=\"_ftnref4\">[4]<\/a>, e\u00f0a ef \u00fea\u00f0 er yfirleitt ekki skipulagt sem kerfi me\u00f0 endurkomu? Sl\u00edkar spurningar hafa legi\u00f0 a\u00f0 baki m\u00f6rgum \u201enon-octave\u201c tilraunum \u00e1 20. og 21. \u00f6ld, \u00fear \u00e1 me\u00f0al Bohlen\u2013Pierce kerfinu sem hefur 3:1 sem lotu (e. period) og \u00fdmsum phi-tengdum sk\u00f6lum \u00fear sem gullinsni\u00f0i\u00f0 (\u03c6) e\u00f0a \u00f6nnur \u00f3r\u00e6\u00f0 hlutf\u00f6ll koma \u00ed sta\u00f0 e\u00f0a trufla hina hef\u00f0bundnu \u00e1ttund.<a href=\"#_ftn5\" name=\"_ftnref5\">[5]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">H\u00e9r er gagnlegt a\u00f0 staldra vi\u00f0 hugtaki\u00f0 \u00f3samm\u00e6lanleiki (e. incommensurability). \u00deegar t\u00f6lur e\u00f0a hlutf\u00f6ll eru \u00f3samm\u00e6lanleg, er ekki h\u00e6gt a\u00f0 leggja \u00feau undir einn einfaldan sameiginlegan m\u00e6likvar\u00f0a. \u00deetta leiddi a\u00f0 \u00f3r\u00e6\u00f0um t\u00f6lum (e. irrational numbers), \u00fe.e. engin almenn brot n\u00e1 a\u00f0 fanga \u00fe\u00e6r (t.d. \u03c0 og <em>e<\/em>). \u00cd t\u00f3nfr\u00e6\u00f0ilegu samhengi merkir \u00feetta a\u00f0 bilin ganga ekki upp \u00ed snyrtilegu, reglulegu neti. Gullinsni\u00f0i\u00f0 er s\u00e9rlega \u00e1hugavert \u00ed \u00feessu tilliti, b\u00e6\u00f0i vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er \u00f3r\u00e6tt og vegna \u00feess a\u00f0 \u00fea\u00f0 er erfi\u00f0ara a\u00f0 n\u00e1lgast \u00fea\u00f0 me\u00f0 einf\u00f6ldum heilt\u00f6lubrotum heldur en flest \u00f6nnur hlutf\u00f6ll (og \u00fev\u00ed er \u03c6 oft s\u00f6g\u00f0 \u00f3r\u00e6\u00f0asta talan<a href=\"#_ftn6\" name=\"_ftnref6\">[6]<\/a>). \u00dev\u00ed getur \u00fea\u00f0 virka\u00f0 sem t\u00f3nfr\u00e6\u00f0ilegur \u201ctruflari\u201d: \u00fea\u00f0 dregur t\u00f3nr\u00fdmi\u00f0 fr\u00e1 einfaldri endurkomu og yfir \u00ed opnara, sn\u00fanara og s\u00edbreytilegt ferli.<a href=\"#_ftn7\" name=\"_ftnref7\">[7]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Raft\u00f3nverki\u00f0 <em>Stria<\/em> eftir John Chowning er gott d\u00e6mi. Verki\u00f0 s\u00fdnir hvernig h\u00e6gt er a\u00f0 yfirgefa heim \u00e1ttundarinnar \u00e1n \u00feess a\u00f0 falla \u00ed \u00f3skipulagt t\u00f3mar\u00fam. \u00cd <em>Stria<\/em> er gullinsni\u00f0i\u00f0 nota\u00f0 sem fast skipulagsafl b\u00e6\u00f0i \u00ed t\u00ed\u00f0nir\u00fdmi og hlj\u00f3\u00f0h\u00f6nnun. Chowning bygg\u00f0i verki\u00f0 \u00e1 \u00e1tta \u201egervi-\u00e1ttundum\u201c, hverri skipt ni\u00f0ur \u00ed n\u00edu t\u00f3na, og nota\u00f0i \u03c6 l\u00edka sem hlutfall \u00ed FM-hlj\u00f3\u00f0myndun, \u00feannig a\u00f0 t\u00f3nr\u00fdmi og hlj\u00f3\u00f0r\u00f3f ur\u00f0u hlutar af einni og s\u00f6mu skipan. \u00datkoman er ekki hef\u00f0bundi\u00f0 \u201et\u00f3nal\u201c r\u00fdmi, heldur heill hlj\u00f3\u00f0heimur sem \u201csn\u00fdst\u201d um \u03c6.<a href=\"#_ftn8\" name=\"_ftnref8\">[8]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00dearna opnast ein m\u00f6guleg lei\u00f0 fr\u00e1 heimi \u00e1ttundarinnar yfir \u00ed a\u00f0rar stillingar og a\u00f0rar n\u00e1lganir. <em>Stria<\/em> er ekki fyrirmynd \u00ed \u00feeirri merkingu a\u00f0 <em>Fellingar t\u00edmans<\/em> endurtaki a\u00f0fer\u00f0 Chownings heldur s\u00fdnir okkur a\u00f0 \u00feegar \u00e1ttundin er ekki lengur sj\u00e1lfgefinn endapunktur, ver\u00f0ur t\u00f3nr\u00fdmi\u00f0 a\u00f0 ranns\u00f3knarsvi\u00f0i. \u00cd \u00fev\u00ed samhengi ver\u00f0ur spurningin ekki lengur \u201ehvernig \u00e1 a\u00f0 skipta \u00e1ttundinni?\u201c heldur \u201ehvernig \u00e1 a\u00f0 m\u00f3ta dreifingu?\u201c<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><strong>Leit a\u00f0 \u00f3j\u00f6fnum t\u00f3nbilum: <\/strong>\u03c6<strong>-sp\u00edrall sem a\u00f0fer\u00f0<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Einfaldasta lei\u00f0in til a\u00f0 nota gullna sni\u00f0i\u00f0 fyrir stillingar v\u00e6ri a\u00f0 l\u00e1ta t\u00ed\u00f0nir fylgja hreinni veldisr\u00f6\u00f0, til d\u00e6mis:<\/p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-35761\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/formula-0.png\" alt=\"\" width=\"211\" height=\"47\" \/>\n<p style=\"text-align: justify\">Sl\u00edk a\u00f0fer\u00f0 er \u00e1hugaver\u00f0, en h\u00fan lei\u00f0ir ekki a\u00f0 \u00feeirri ger\u00f0 dreifingar sem leita\u00f0 var a\u00f0 \u00ed <em>Fellingum t\u00edmans<\/em>. \u00c1st\u00e6\u00f0an er s\u00fa a\u00f0 \u00feegar sl\u00edkri veldisr\u00f6\u00f0 er varpa\u00f0 yfir \u00ed cent-r\u00fdmi ver\u00f0a bilin \u00e1 milli samliggjandi t\u00f3na \u00ed reynd j\u00f6fn e\u00f0a n\u00e1nast j\u00f6fn. Dreifingin vir\u00f0ist \u00f3j\u00f6fn \u00ed t\u00ed\u00f0nir\u00fdmi, \u00fev\u00ed bil \u00ed Hz st\u00e6kka me\u00f0 hverju skrefi en \u00feegar s\u00f6mu r\u00f6\u00f0 er varpa\u00f0 yfir \u00ed cent-r\u00fdmi, sem er l\u00f3garitm\u00edskt r\u00fdmi, ver\u00f0ur h\u00fan l\u00ednuleg: \u00f6ll skref eru jafnst\u00f3r. \u00deess vegna dug\u00f0i einf\u00f6ld phi-veldisr\u00f6\u00f0 ekki ein og s\u00e9r til a\u00f0 framlei\u00f0a \u00feau \u00f3j\u00f6fnu t\u00f3nbil sem leita\u00f0 var a\u00f0 \u00ed verkinu. Einf\u00f6ld mynd af \u00feessu m\u00e6tti setja fram svona:<\/p>\n<p>Hz:<\/p>\n<p>|&#8211;|&#8212;|&#8212;&#8211;|&#8212;&#8212;-|&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-|<\/p>\n<p>cent:<\/p>\n<p>|&#8212;|&#8212;|&#8212;|&#8212;|&#8212;|&#8212;|<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Cent-r\u00fdmi\u00f0 felst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 sko\u00f0a veldisv\u00f6xt \u00ed l\u00f3garitm\u00edsku formi. R\u00f6\u00f0 sem er veldisleg \u00ed t\u00ed\u00f0num (hz) ver\u00f0ur l\u00ednuleg \u00ed centum, \u00fev\u00ed cent m\u00e6la hlutfallslega fjarl\u00e6g\u00f0 milli t\u00ed\u00f0na fremur en einfaldan mismun \u00ed Hz. \u00deetta samr\u00e6mist skynjun t\u00f3nbila, \u00fear sem eyra\u00f0 bregst fyrst og fremst vi\u00f0 hlutf\u00f6llum (sbr. 220\u2013440 Hz og 440\u2013880 Hz sem sams konar bil, \u00fe\u00f3tt mismunurinn \u00ed Hz s\u00e9 mj\u00f6g \u00f3l\u00edkur).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Af \u00feeirri \u00e1st\u00e6\u00f0u dug\u00f0i einf\u00f6ld phi-veldisr\u00f6\u00f0 ekki til a\u00f0 framlei\u00f0a \u00fe\u00e1 \u00f3j\u00f6fnu t\u00f3nbilaskipan sem leita\u00f0 var a\u00f0 \u00ed verkinu. \u00dev\u00ed \u00feurfti a\u00f0 \u00fer\u00f3a a\u00f0fer\u00f0 sem m\u00f3ta\u00f0i dreifinguna sj\u00e1lfa \u00e1 annan h\u00e1tt.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00dea\u00f0 sem s\u00f3st var eftir var annars konar heg\u00f0un: ekki einfaldlega n\u00fdr \u201egenerator\u201c e\u00f0a n\u00fd lotust\u00e6r\u00f0, heldur \u00f3j\u00f6fn t\u00f3nbilaskipan (e. nonuniform intervals) \u00fear sem sumir t\u00f3nar dragast saman \u00ed \u00fe\u00e9tta klasa en a\u00f0rir dreifast meira. Me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um: markmi\u00f0i\u00f0 var ekki a\u00f0eins a\u00f0 fara handan \u00e1ttundarinnar, heldur a\u00f0 m\u00f3ta t\u00f3nr\u00fdmi \u00fear sem mismunur \u00ed \u00fe\u00e9ttleika yr\u00f0i a\u00f0 formger\u00f0.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Af \u00feeirri \u00e1st\u00e6\u00f0u voru ger\u00f0ar prufur me\u00f0 \u00fdmsum a\u00f0fer\u00f0um. \u00cd sta\u00f0 \u00feess a\u00f0 skilgreina t\u00f3nana beint var byrja\u00f0 \u00e1 skrefar\u00f6\u00f0 sem s\u00ed\u00f0an var m\u00f3tu\u00f0 og afl\u00f6gu\u00f0 (e\u00f0a truflu\u00f0). Eftir nokkrar tilraunir sem misheppnu\u00f0ust kom \u00ed leitirnar form\u00fala sem reyndar leggur upp fr\u00e1 j\u00f6fnum skrefum, en \u00feau eru bj\u00f6gu\u00f0 me\u00f0 \u03c6 og s\u00ednus-falli:<\/p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-35623 alignleft\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/formula-1_ete.png\" alt=\"\" width=\"478\" height=\"64\" srcset=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/formula-1_ete.png 1109w, https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/formula-1_ete-800x107.png 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 478px) 100vw, 478px\" \/>\n<p>H\u00e9r er 1200\/N einhver upphafleg j\u00f6fn skipting, en h\u00fan er ekki l\u00e1tin standa \u00f3hreyf\u00f0. \u00cd sta\u00f0 \u00feess kemur log<sub>2<\/sub>(\u200b\u03c6) inn sem m\u00e6likvar\u00f0i \u00e1 \u00e1hrif gullna sni\u00f0sins \u00ed l\u00f3garitm\u00edsku t\u00ed\u00f0nir\u00fdmi, \u00e1 me\u00f0an \u03b1 er stu\u00f0ull sem stj\u00f3rnar styrk skekkjunnar. S\u00ednus-li\u00f0urinn s\u00e9r s\u00ed\u00f0an um a\u00f0 beygingin ver\u00f0i ekki brotakennd heldur sl\u00e9tt og samfelld yfir r\u00f6\u00f0ina (samt \u00f3samhverft vegna \u03c6-\u00e1hrifa).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Skrefin (t\u00f3nbilin) S<sub>n<\/sub> eru \u00fev\u00ed ekki j\u00f6fn, heldur breytileg. \u00deau eru s\u00ed\u00f0an l\u00f6g\u00f0 saman \u00ed uppsafna\u00f0a r\u00f6\u00f0 C (fyrir cent):<\/p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-35624 alignleft\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/formula-2_ete.png\" alt=\"\" width=\"136\" height=\"75\" \/>\n<p>\u00dear me\u00f0 ver\u00f0ur til r\u00f6\u00f0 cent-sta\u00f0a e\u00f0a punkta sem l\u00fdsir upphaflegri fer\u00f0 um t\u00ed\u00f0nir\u00fdmi\u00f0. N\u00e6sta a\u00f0ger\u00f0 f\u00f3lst \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 fella \u00feessa r\u00f6\u00f0 ni\u00f0ur \u00ed eitt svi\u00f0 me\u00f0 modulo-a\u00f0ger\u00f0:<\/p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-35625 alignleft\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/formula-3_ete.png\" alt=\"\" width=\"322\" height=\"61\" \/>\n<p>A\u00f0 lokum er punktunum ra\u00f0a\u00f0 \u00ed h\u00e6kkandi r\u00f6\u00f0 e\u00f0a vi\u00f0 getum sagt a\u00f0 \u00feeir s\u00e9u felldir saman (e. folded) sem l\u00edkist \u201espectral\u201c a\u00f0fer\u00f0um \u00feegar yfirt\u00f3num er varpa\u00f0 ni\u00f0ur \u00ed eina \u00e1ttund nema h\u00e9r erum vi\u00f0 a\u00f0 tala um r\u00f6\u00f0 t\u00f3nbila \u00ed centum. \u00deetta skref er afgerandi, \u00fev\u00ed \u00fear breytist framlei\u00f0slur\u00f6\u00f0in \u00ed n\u00fdja dreifingu. T\u00f3narnir birtast \u00fe\u00e1 sem punktasafn innan gervi-\u00e1ttundar (sem er misst\u00f3r), og bilin \u00e1 milli n\u00e6stu t\u00f3na ver\u00f0a aflei\u00f0ing af samspili \u00feriggja \u00fe\u00e1tta:<\/p>\n<ul>\n<li>upphaflegt grunnskref,<\/li>\n<li>\u03c6-skekktrar s\u00ednus-beygju,<\/li>\n<li>og r\u00f6\u00f0unar eftir modulo-v\u00f6rpun.<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00deannig ver\u00f0ur til t\u00f3nr\u00fdmi sem hvorki er jafnt n\u00e9 tilviljanakennt. \u00dea\u00f0 er ekki einf\u00f6ld \u03c6-veldisr\u00f6\u00f0, en heldur ekki hef\u00f0bundin jafnskipting. \u00dea\u00f0 er frekar l\u00edkan af \u03c6-sp\u00edral, \u00fear sem dreifing, \u00fe\u00e9ttleiki og kl\u00f6sun birtast sem virkir ferlar. \u00dea\u00f0 sem heyrist sem \u00fe\u00e9tting e\u00f0a gli\u00f0nun \u00ed t\u00f3nr\u00fdminu er \u00fev\u00ed bein aflei\u00f0ing af \u03c6-skekktri skrefar\u00f6\u00f0, modulo-v\u00f6rpun og r\u00f6\u00f0un. Me\u00f0 \u00f6\u00f0rum or\u00f0um: stillingin er ekki skipting heldur top\u00f3l\u00f3g\u00eda dreifingar, \u00fe.e.a.s. l\u00f6gun og landslag dreifingar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Me\u00f0 \u00feessari a\u00f0fer\u00f0 var\u00f0 m\u00f6gulegt a\u00f0 m\u00f3ta \u00fe\u00e6r \u00ferj\u00e1r upplausnarfj\u00f6lskyldur sem nota\u00f0ar eru \u00ed verkinu.<a href=\"#_ftn9\" name=\"_ftnref9\">[9]<\/a> L\u00e1g-upplausn s\u00fdnir sk\u00fdra og gr\u00f3fa \u00f3samhverfu, mi\u00f0-upplausn marglaga \u00fe\u00e9ttleika, og h\u00e1-upplausn lei\u00f0ir a\u00f0 \u00e1fer\u00f0um sem n\u00e1lgast samfellu. \u00cd \u00f6llum tilvikum er sama grundvallarhugsunin sem r\u00e6\u00f0ur fer\u00f0inni: a\u00f0 l\u00e1ta \u03c6 ekki a\u00f0eins skilgreina hlutfall, heldur m\u00f3ta heg\u00f0un t\u00f3nr\u00fdmisins sj\u00e1lfs.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Stillingar ver\u00f0a upplausnir (a\u00f0 stilla sp\u00edrala)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Heildarkerfi\u00f0 samanstendur af \u00ferett\u00e1n stillingum sem flokkast sem sagt \u00ed \u00ferj\u00e1r fj\u00f6lskyldur: l\u00e1g-upplausn, mi\u00f0-upplausn og h\u00e1-upplausn. \u00de\u00f3tt hugtaki\u00f0 \u201eupplausn\u201c s\u00e9 fengi\u00f0 a\u00f0 l\u00e1ni \u00far stafr\u00e6nni myndvinnslu \u00e1 \u00fea\u00f0 h\u00e9r einfaldlega vi\u00f0 um \u00fe\u00e9ttleika t\u00f3nr\u00fdmis: hversu margir t\u00f3nar falla innan \u00e1kve\u00f0ins svi\u00f0s, og hversu f\u00edn e\u00f0a gr\u00f3f dreifingin ver\u00f0ur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">L\u00e1g-upplausn gefur f\u00e1ar st\u00f6\u00f0ur innan gervi-\u00e1ttundar (1200\/N \u00fear sem N er l\u00e1g tala 7&lt;N&lt;13). \u00dear ver\u00f0ur hvert bil nokku\u00f0 \u00e1berandi, og kl\u00f6sun (e. clustering) birtist me\u00f0 einf\u00f6ldum og sk\u00fdrum h\u00e6tti. Mi\u00f0-upplausn eykur punktafj\u00f6ldann, \u00feannig a\u00f0 r\u00fdmi\u00f0 ver\u00f0ur marglaga; \u00fea\u00f0 myndast sv\u00e6\u00f0i me\u00f0 \u00fe\u00e9ttingu og \u00f6nnur me\u00f0 meiri opnun. H\u00e1-upplausn \u00ferengir s\u00ed\u00f0an dreifinguna svo miki\u00f0 a\u00f0 einst\u00f6k bil h\u00e6tta sm\u00e1m saman a\u00f0 vera a\u00f0alatri\u00f0i og v\u00edkja fyrir \u00e1fer\u00f0.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Hverfum n\u00fa fr\u00e1 st\u00e6r\u00f0fr\u00e6\u00f0ilegu sj\u00f3narhorni og sko\u00f0um, myndr\u00e6nt og hlj\u00f3\u00f0r\u00e6nt, \u00ferj\u00fa d\u00e6mi \u00far \u00feessum fj\u00f6lskyldum.<\/p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-35621\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d1_lagupplausnA.png\" alt=\"\" width=\"999\" height=\"243\" srcset=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d1_lagupplausnA.png 999w, https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d1_lagupplausnA-800x195.png 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 999px) 100vw, 999px\" \/>\n<p><strong>D\u00e6mi 1:<\/strong> L\u00e1g-upplausn-A (ET\u03c69) vi\u00f0 hli\u00f0 12-TET stillingar \u00fat fr\u00e1 mi\u00f0-c me\u00f0 cent gildum fr\u00e1 0-punkti (n\u00e1mundu\u00f0 gildi).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00cd d\u00e6mi 1 sj\u00e1st f\u00e1ir punktar innan gervi-\u00e1ttundar, og \u00f3jafnan ver\u00f0ur \u00fev\u00ed mj\u00f6g s\u00fdnileg og heyranleg. Sumir t\u00f3nar falla n\u00e6rri hvor \u00f6\u00f0rum, \u00f6nnur bil opnast verulega. \u00deessi \u00fatg\u00e1fa s\u00fdnir hva\u00f0 gerist \u00feegar \u03c6-sp\u00edrallinn er skorinn \u00ed gr\u00f3fa upplausn.<\/p>\n<audio class=\"wp-audio-shortcode\" id=\"audio-35333-1\" preload=\"none\" style=\"width: 100%;\" controls=\"controls\"><source type=\"audio\/mpeg\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/h-daemi1_lu-a.mp3?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/h-daemi1_lu-a.mp3\">https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/h-daemi1_lu-a.mp3<\/a><\/audio>\n<p><strong>Hlj\u00f3\u00f0d\u00e6mi 1:<\/strong> skalahreyfing \u00e1 l\u00e1g-upplausn-A (ET\u03c69).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone wp-image-35628 size-full\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d2_midupplausnA.png\" alt=\"\" width=\"992\" height=\"237\" srcset=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d2_midupplausnA.png 992w, https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d2_midupplausnA-800x191.png 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 992px) 100vw, 992px\" \/>\n<p><strong>D\u00e6mi 2:<\/strong> Mi\u00f0-upplausn-A (ET\u03c614) vi\u00f0 hli\u00f0 12-TET stillingar \u00fat fr\u00e1 mi\u00f0-c me\u00f0 cent gildum fr\u00e1 0-punkti (n\u00e1mundu\u00f0 gildi).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">H\u00e9r \u00ed d\u00e6mi 2 er sama hugmynd or\u00f0in \u00fe\u00e9ttari. Dreifingin ver\u00f0ur marglaga og bilin sm\u00e6rri, en samt ekki regluleg. Hlutf\u00f6llin halda \u00e1fram a\u00f0 vera \u00f3samhverf og \u00f3samm\u00e6lanleg, en n\u00fa ver\u00f0ur myndin fl\u00f3knari.<\/p>\n<audio class=\"wp-audio-shortcode\" id=\"audio-35333-2\" preload=\"none\" style=\"width: 100%;\" controls=\"controls\"><source type=\"audio\/mpeg\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/h-daemi2_mu-a.mp3?_=2\" \/><a href=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/h-daemi2_mu-a.mp3\">https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/h-daemi2_mu-a.mp3<\/a><\/audio>\n<p><strong>Hlj\u00f3\u00f0d\u00e6mi 2:<\/strong> Skalahreyfing \u00e1 mi\u00f0-upplausn-A (ET\u03c622).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-35627\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d2_haupplausnB.png\" alt=\"\" width=\"1006\" height=\"208\" srcset=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d2_haupplausnB.png 1006w, https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d2_haupplausnB-800x165.png 800w\" sizes=\"auto, (max-width: 1006px) 100vw, 1006px\" \/>D\u00e6mi 3:<\/strong> H\u00e1-upplausn-B (ET\u03c629) vi\u00f0 hli\u00f0 12-TET stillingar \u00fat fr\u00e1 mi\u00f0-c me\u00f0 cent gildum fr\u00e1 0-punkti (n\u00e1mundu\u00f0 gildi).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00cd d\u00e6mi 3 n\u00e1lgast kerfi\u00f0 samfellu (sumir punktar hreinlega skarast n\u00e6stum alveg). Punktarnir ver\u00f0a svo margir a\u00f0 stillingin virkar s\u00ed\u00f0ur sem skali \u00ed hef\u00f0bundnum skilningi heldur frekar sem bjaga\u00f0 hlj\u00f3\u00f0r\u00f3f en er \u00fe\u00f3 einnig mj\u00f6g \u00e1hugaver\u00f0 fyrir hlj\u00f3mr\u00e6nt efni.<\/p>\n<audio class=\"wp-audio-shortcode\" id=\"audio-35333-3\" preload=\"none\" style=\"width: 100%;\" controls=\"controls\"><source type=\"audio\/mpeg\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/h-daemi3_hu-b.mp3?_=3\" \/><a href=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/h-daemi3_hu-b.mp3\">https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/h-daemi3_hu-b.mp3<\/a><\/audio>\n<p><strong>Hlj\u00f3\u00f0d\u00e6mi 3:<\/strong> Skalahreyfing \u00e1 h\u00e1-upplausn-B (ET\u03c634).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Fr\u00e1 stillingum yfir \u00ed kli\u00f0a (upplausn \u00ed upplausn)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Mikilv\u00e6gt atri\u00f0i verksins fellst \u00ed vinnslu \u00e1 kli\u00f0 (e. noise). En \u00ed verkinu er kli\u00f0ur ekki aukaefni, afgangsefni e\u00f0a aukaverkun stillinganna heldur framhald \u00feeirra. \u00deegar s\u00f6mu t\u00f3nas\u00f6fn eru ekki spilu\u00f0 \u00ed r\u00f6\u00f0 heldur virkju\u00f0 samt\u00edmis, ver\u00f0a \u00feau a\u00f0 mislitum kli\u00f0. \u00dear skiptir upplausnin h\u00f6fu\u00f0m\u00e1li: l\u00e1g-upplausn getur af s\u00e9r gr\u00f3fari og korn\u00f3ttari kli\u00f0, mi\u00f0-upplausn marglaga og titrandi \u00e1fer\u00f0, en h\u00e1-upplausn lei\u00f0ir a\u00f0 \u00fe\u00e9ttari og samfelldari massa. Vi\u00f0 getum hugsa\u00f0 \u00feetta sem \u00f3l\u00edka 128-t\u00f3na hlj\u00f3ma, sem ver\u00f0a mis\u00fe\u00e9ttir eftir upplausn stillinganna og valda mismikilli upplausn af \u00f6\u00f0rum toga. Sama byggingarregla birtist \u00fev\u00ed \u00e1 tveimur stigum: sem t\u00f3nr\u00e6n dreifing \u00feegar punktarnir eru a\u00f0skildir \u00ed t\u00edma, og sem kli\u00f0litur \u00feegar \u00feeir hlj\u00f3ma allir \u00ed einu. \u00datkoman er \u00ed formi \u00f3l\u00edkra kli\u00f0a, hver me\u00f0 sinn bjaga\u00f0a eiginleika.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00dev\u00ed m\u00e1 b\u00e6ta h\u00e9r vi\u00f0 \u00feremur samsvarandi d\u00e6mum \u00fear sem \u00f3l\u00edk upplausn lei\u00f0ir til upplausnar, \u00ed eldri merkingu or\u00f0sins (sbr. glundro\u00f0a).<\/p>\n<audio class=\"wp-audio-shortcode\" id=\"audio-35333-4\" preload=\"none\" style=\"width: 100%;\" controls=\"controls\"><source type=\"audio\/wav\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hd4_stilling-as-noise_low-a.wav?_=4\" \/><a href=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hd4_stilling-as-noise_low-a.wav\">https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hd4_stilling-as-noise_low-a.wav<\/a><\/audio>\n<p><strong>Hlj\u00f3\u00f0d\u00e6mi 4:<\/strong> L\u00e1g-upplausn A sem kli\u00f0ur.<\/p>\n<audio class=\"wp-audio-shortcode\" id=\"audio-35333-5\" preload=\"none\" style=\"width: 100%;\" controls=\"controls\"><source type=\"audio\/wav\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hd5_stilling-as-noise_mid-a.wav?_=5\" \/><a href=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hd5_stilling-as-noise_mid-a.wav\">https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hd5_stilling-as-noise_mid-a.wav<\/a><\/audio>\n<p><strong>Hlj\u00f3\u00f0d\u00e6mi 5:<\/strong> Mi\u00f0-upplausn A sem kli\u00f0ur.<\/p>\n<audio class=\"wp-audio-shortcode\" id=\"audio-35333-6\" preload=\"none\" style=\"width: 100%;\" controls=\"controls\"><source type=\"audio\/wav\" src=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hd6_stilling-as-noise_high-2.wav?_=6\" \/><a href=\"https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hd6_stilling-as-noise_high-2.wav\">https:\/\/www.lhi.is\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/hd6_stilling-as-noise_high-2.wav<\/a><\/audio>\n<p><strong>Hlj\u00f3\u00f0d\u00e6mi 6:<\/strong> H\u00e1-upplausn B sem kli\u00f0ur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00deessi d\u00e6mi s\u00fdna a\u00f0 upplausnin er ekki a\u00f0eins t\u00f3nfr\u00e6\u00f0ileg e\u00f0a stillingafr\u00e6\u00f0ileg heldur l\u00edka hlj\u00f3\u00f0fr\u00e6\u00f0ileg breyta sem m\u00f3tar lit kli\u00f0anna.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Scala og framkv\u00e6md<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">H\u00e9r vil \u00e9g snerta \u00f6rl\u00edti\u00f0 \u00e1 prakt\u00edskri hli\u00f0. \u00deegar \u00feessar stillingar hafa veri\u00f0 m\u00f3ta\u00f0ar sem punktas\u00f6fn er \u00feeim varpa\u00f0 yfir allt t\u00f3nsvi\u00f0i\u00f0 \u00ed forritinu Scala<a href=\"#_ftn10\" name=\"_ftnref10\">[10]<\/a>, sem b\u00fdr til stillingaskr\u00e1r sem s\u00ed\u00f0an eru n\u00fdttar til a\u00f0 keyra MIDI-skr\u00e1r (\u00fear sem grunnskipulag t\u00f3na liggur \u00e1samt hlj\u00f3maframvindu). Scala forriti\u00f0 er s\u00e9rlega mikilv\u00e6gt \u00ed \u00feessu samhengi \u00fear sem \u00fea\u00f0 sty\u00f0ur b\u00e6\u00f0i vi\u00f0 sm\u00ed\u00f0i og framkv\u00e6md s\u00e9rt\u00e6kra \u00f6rt\u00f3nastillinga, \u00fear \u00e1 me\u00f0al \u201enon-octave\u201c kerfa og s\u00e9rsni\u00f0inna scala-skr\u00e1a fyrir rafhlj\u00f3\u00f0f\u00e6ri. MIDI-efni\u00f0 \u00ed <em>Fellingum t\u00edmans<\/em> m\u00f3tast \u00fev\u00ed og bjagast af \u00feessum stillingum, en \u00fe\u00e6r umbreytast enn frekar \u00ed n\u00e6stu vinnslua\u00f0ger\u00f0um \u00fear sem \u00fe\u00e6r eru l\u00e1tnar hlj\u00f3ma \u00ed gegnum hlj\u00f3\u00f0h\u00f6nnu\u00f0 VST-hlj\u00f3\u00f0f\u00e6ri (sem taka l\u00edka \u00e1 sig d\u00fdnam\u00edskar hreyfingar sem og hreyfingar \u00ed r\u00fdmi \u00ed gegnum fj\u00f6l\u00f3ma h\u00e1talarakerfi). S\u00fa vinnsla er \u00fe\u00f3 ekki vi\u00f0fangsefni \u00feessarar greinar en \u00feetta ferli endar allt \u00ed t\u00f6lvuafspilun sem flytjendur sty\u00f0jast svo vi\u00f0 \u00ed s\u00ednum flutningi \u00fear sem stillingarnar virka sem eins konar vi\u00f0mi\u00f0 og lei\u00f0arnet. \u00deessi stillingaheimur er au\u00f0vita\u00f0 erfi\u00f0ur vi\u00f0ureignar \u00feegar kemur a\u00f0 flutningi t\u00f3nlistar en ef stu\u00f0st er vi\u00f0 bl\u00f6ndu af t\u00f6lvuafspilun og lifandi flutningi (eins og gert er \u00ed <em>Fellingum t\u00edmans<\/em>) kemur \u00ed lj\u00f3s a\u00f0 h\u00e6gt er a\u00f0 tileinka s\u00e9r hinar \u00f3tr\u00falegustu stillingar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Hugmyndafr\u00e6\u00f0i verksins: mismunur og \u00f3\u00e1\u00fereifanleg heild<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">En hvernig tengist \u00feessi stillingafr\u00e6\u00f0i vi\u00f0 hugmyndafr\u00e6\u00f0i verksins? <em>Fellingar t\u00edmans<\/em> byggir ekki \u00e1 hugmynd um loka\u00f0a heild sem hlustandi getur numi\u00f0 \u00ed heild sinni og s\u00ed\u00f0an \u201ceignast\u201d e\u00f0a fanga\u00f0 sem yfirs\u00fdn. \u00devert \u00e1 m\u00f3ti er heildin skipul\u00f6g\u00f0 sem eitthva\u00f0 sem dregur sig undan, er alltaf ver\u00f0andi, \u00f3endanleg jafnvel. H\u00e9r m\u00e1 tala um verufr\u00e6\u00f0i mismunarins (e. differential ontology): heildin er ekki frumforsenda sem hlutarnir v\u00edsa \u00ed, heldur birtist a\u00f0eins \u00ed gegnum mismunandi fellingar, sta\u00f0bundin sj\u00f3narhorn og t\u00edmabundna a\u00f0komu. \u00de\u00fa n\u00e6r\u00f0 aldrei heildinni (\u00fea\u00f0 er alltaf n\u00fdtt sj\u00f3narhorn handan vi\u00f0 horni\u00f0).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Og heimurinn er ekki loka\u00f0ur inni \u00ed sj\u00e1lfum s\u00e9r: \u201eThe world is an infinity of curvatures and inflections\u2026\u201c <a href=\"#_ftn11\" name=\"_ftnref11\">[11]<\/a> og er \u00e1vallt a\u00f0 fella (og fela) fellingar saman, samanbrotnar framvindur sem eru einnig inni \u00ed \u00f6\u00f0rum fellingum:<\/p>\n<p>\u201eUnfolding is thus not the contrary of folding, but follows the fold up to the following fold\u2026the whole world is only a virtuality that currently exists only in the folds of the soul which convey it\u2026\u201d.<a href=\"#_ftn12\" name=\"_ftnref12\">[12]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00cd \u00feessari p\u00f3ststr\u00fakt\u00faral\u00edsku hugsun er heildin ekki loka\u00f0ur hlutur heldur eitthva\u00f0 sem birtist a\u00f0eins \u00ed hreyfingum, \u00ed brotum, \u00ed sta\u00f0bundnum afhj\u00fapunum. \u00dea\u00f0 sem m\u00e6tti kalla \u00f3\u00e1\u00fereifanlega e\u00f0a \u00f3fanganlega heild er ekki skortur, heldur meginregla verksins. Eins er fari\u00f0 me\u00f0 t\u00edmann sj\u00e1lfan, hann er ekki sl\u00e9ttur me\u00f0 jafnri skiptingu eins og klukkan vill meina (og jafnvel tv\u00e6r klukkur n\u00e1 ekki samsl\u00e6tti ef teki\u00f0 er tillit til afst\u00e6\u00f0iskenningarinnar) heldur allur \u00ed fellingum, hrukkum og krumpi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">\u00deessi hugsun birtist \u00ed <em>Fellingum t\u00edmans<\/em> \u00e1 m\u00f6rgum stigum: \u00ed margskiptri framsetningu verksins og lengd \u00feess (verki\u00f0 er 25 klst. \u00ed heild sinni, 5&#215;5 klst. \u00fe\u00e6ttir), \u00ed r\u00fdmisv\u00e6\u00f0ingu \u00feess, \u00ed \u00fev\u00ed a\u00f0 enginn hlustandi f\u00e6r s\u00f6mu reynslu og annar, og einnig \u00ed t\u00f3nr\u00fdminu sj\u00e1lfu. Stillingarnar spegla \u00feetta \u00fev\u00ed \u00fe\u00e6r loka sig ekki \u00ed einfaldri endurtekningu. \u00de\u00e6r setja ekki fram einn sk\u00fdran ramma, heldur rammager\u00f0 sem umbreytist, dreifingu sem ver\u00f0ur a\u00f0eins numin \u00ed k\u00f6flum, \u00ed sta\u00f0bundnum kl\u00f6sum, \u00ed \u00e1\u00fereifanlegum en \u00f3samhverfum samb\u00f6ndum. \u00deannig er t\u00f3nfr\u00e6\u00f0in ekki bara t\u00e6knilegt undirlag heldur bein myndhverfing hugmyndafr\u00e6\u00f0innar: heildin er a\u00f0eins \u00ed fellingunni, og t\u00f3nr\u00fdmi\u00f0 er a\u00f0eins gefi\u00f0 sem t\u00edmabundin s\u00fdn \u00e1 st\u00e6rra, \u00f3lokanlegt ferli.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\">Leitin a\u00f0 \u00f3r\u00e6\u00f0um stillingum handan \u00e1ttundar er \u00ed \u00feessu verki ekki s\u00e9rviskuleg tilraun til a\u00f0 \u201cfl\u00e6kja\u201d t\u00f3nh\u00e6\u00f0, heldur lei\u00f0 til a\u00f0 opna t\u00f3nr\u00fdmi\u00f0 sem lifandi, breytilegt og \u00f3samhverft form. Me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 fara fr\u00e1 jafnstillingu yfir \u00ed \u00f3j\u00f6fn t\u00f3nbil (\u00fear sem \u00f3jafnan er lifandi), fr\u00e1 loka\u00f0ri \u00e1ttund yfir \u00ed \u03c6-m\u00f3ta\u00f0a dreifingu, og fr\u00e1 skala yfir \u00ed upplausn, ver\u00f0ur t\u00f3nfr\u00e6\u00f0in a\u00f0 virku formger\u00f0arafli. H\u00fan skipuleggur ekki a\u00f0eins hva\u00f0a t\u00f3nar eru nota\u00f0ir, heldur hvernig verki\u00f0 hugsar t\u00edma, r\u00fdmi, hlustun og heild.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify\"><em>Stria<\/em> s\u00fdnir a\u00f0 h\u00e6gt er a\u00f0 yfirgefa \u00e1ttundina og byggja annan heim. <em>Fellingar t\u00edmans<\/em> gengur a\u00f0 nokkru leyti \u00e1fram \u00ed s\u00f6mu \u00e1tt, en velur a\u00f0 l\u00e1ta \u03c6 ekki ver\u00f0a a\u00f0 f\u00f6stu skipulagsl\u00f6gm\u00e1li heldur a\u00f0 krafti mismunarins. \u00dear me\u00f0 ver\u00f0ur stillingin ekki hrein r\u00f6\u00f0 heldur felling innan fellinga; ekki loka\u00f0 kerfi heldur \u00f3r\u00e6\u00f0 og \u00f3\u00e1\u00fereifanleg heild \u00ed s\u00edfelldri dreifingu. Heildin ver\u00f0ur \u00fev\u00ed ferli sem heldur \u00e1fram a\u00f0 afhj\u00fapa sig \u00e1n \u00feess a\u00f0 lokast, eins og \u00f3r\u00e6\u00f0 tala sem hefur innri reglu en enga endanlega lokun.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Heimildir<\/strong><\/p>\n<p>Bohlen, Heinz. \u201cThe 833 Cents Scale: An Experiment on Harmony\u201d (Huygens-Fokker Foundation, 2012).<\/p>\n<p>Deleuze, Gilles. <em>The Fold: Leibniz and the Baroque<\/em> (University of Minnesota Press, 1993).<\/p>\n<p>Dettmann, Carl P., and L. Taylor-West. \u201cAlgebraic Tunings\u201d (<em>Journal of Mathematics and Music<\/em> 18, no. 2, 2024).<\/p>\n<p>Meneghini, Marco, et al. \u201cStria, by John Chowning: Analysis of the Compositional Process\u201d (<em>Proceedings of CIM <\/em>2003).<\/p>\n<p>O\u2019Connell, William. \u201cThe Tonality of the Golden Section\u201d (<em>Xenharmonik\u00f4n<\/em> 15, 1993).<\/p>\n<p>Rasch, Rudolf. \u201cTuning and Temperament\u201d in <em>The Cambridge History of Western Music Theory<\/em> (Cambridge University Press, 2002).<\/p>\n<p>Scala. \u201cScala: A Powerful Software Tool for Experimentation with Musical Tunings\u201d (Huygens-Fokker Foundation).<\/p>\n<p>Sethares, William A. <em>Tuning, Timbre, Spectrum, Scale<\/em>, 2nd ed. (Springer, 2005).<\/p>\n<p>Smethurst, Graham. \u201cTwo Non-Octave Tunings by Heinz Bohlen: A Practical Proposal\u201d (<em>Bridges Conference Proceedings<\/em>, 2016).<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&#8212;<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> \u00c1g\u00e6tt yfirlit \u00e1 \u00feessu er a\u00f0 finna \u00ed: Rasch R. Tuning and temperament. In: Christensen T, ed. The Cambridge History of Western Music Theory. The Cambridge History of Music. (Cambridge University Press; 2002:193-222).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref2\" name=\"_ftn2\">[2]<\/a> EDN stendur fyrir \u201cEqual Divisions of the N-th\u201d (jafnskipting \u00e1 N-hluta), og er \u00fatv\u00edkkun \u00e1 hinu klass\u00edska 12-t\u00f3na jafnstillta kerfi (TET).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref3\" name=\"_ftn3\">[3]<\/a> Dettmann &amp; Taylor-West (2024); O\u2019Connell (1993); Smethurst (2016).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref4\" name=\"_ftn4\">[4]<\/a> \u00c1ttund er skilgreind sem t\u00f3nbil me\u00f0 t\u00ed\u00f0nihlutfalli\u00f0 2:1, sem samsvarar n\u00e1kv\u00e6mlega 1200 centum \u00ed logaritm\u00edsku m\u00e6likerfi.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref5\" name=\"_ftn5\">[5]<\/a> Smethurst (2016); Dettmann &amp; Taylor-West (2024).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref6\" name=\"_ftn6\">[6]<\/a> Weisstein, Eric W. &#8222;Golden Ratio.&#8220; MathWorld, Wolfram Research. Sko\u00f0a\u00f0 17. apr\u00edl 2026. https:\/\/mathworld.wolfram.com\/GoldenRatio.html<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref7\" name=\"_ftn7\">[7]<\/a> Dettmann &amp; Taylor-West (2024); Bohlen (2012\/1999)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref8\" name=\"_ftn8\">[8]<\/a> Meneghini et al. (2003); Laura Zattra (2016)<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref9\" name=\"_ftn9\">[9]<\/a> \u00deetta er samt ekki eina a\u00f0fer\u00f0in sem g\u00e6ti gengi\u00f0 og \u00fev\u00ed eru auglj\u00f3slega fleiri m\u00f6guleikar til a\u00f0 rannsaka \u00f3jafna t\u00f3nbilaskipan, \u00fear sem t\u00f3nbilin endurtaka sig ekki eins og \u00ed jafnstillingu. Haldi\u00f0 ver\u00f0ur \u00e1fram me\u00f0 a\u00f0 rannsaka \u00f3jafnar dreifingar og me\u00f0h\u00f6ndla stillingar eins og \u00f3l\u00edka skala til a\u00f0 fer\u00f0ast \u00e1 milli.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref10\" name=\"_ftn10\">[10]<\/a> Sj\u00e1 heimas\u00ed\u00f0u forritsins h\u00e9r: https:\/\/www.huygens-fokker.org\/scala\/<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref11\" name=\"_ftn11\">[11]<\/a> Deleuze, G. <em>The Fold: Leibniz and the Baroque<\/em> (University of Minnesota Press, 1993).<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref12\" name=\"_ftn12\">[12]<\/a> Deleuze, G. <em>The Fold: Leibniz and the Baroque<\/em> (University of Minnesota Press, 1993).<\/p>\n\t\t\t\t\t\n\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":35,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"wds_primary_threads_cat":0,"footnotes":""},"threads_cat":[309],"class_list":["post-35333","threads","type-threads","status-publish","hentry","threads_cat-thraedir-tolublad-11"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/threads\/35333","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/threads"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/threads"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/35"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35333"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/threads\/35333\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":36381,"href":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/threads\/35333\/revisions\/36381"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35333"}],"wp:term":[{"taxonomy":"threads_cat","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.lhi.is\/en\/wp-json\/wp\/v2\/threads_cat?post=35333"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}